โครงการพัฒนาเมืองแบบองค์รวมเพื่อส่งเสริมการเติบโตแบบคาร์บอนต่ำ และการเป็นเมืองที่ฟื้นตัวได้ (Integrated Urban Climate Action for Low-Carbon & Resilient Cities: Urban-Act) ประเทศไทย ร่วมกับกรมโยธาธิการและผังเมือง และพันธมิตรในประเทศจีน จัดการศึกษาดูงานที่กรุงปักกิ่งและมหานครเซี่ยงไฮ้ สาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่างวันที่ 20-25 กันยายน พ.ศ. 2567 การเยือนครั้งนี้ ผู้กำหนดนโยบาย นักวางผังเมือง และนักวิชาการจากประเทศไทยและจีน ร่วมแลกเปลี่ยนความรู้และแนวปฏิบัติที่ดีของการวางผังเมืองและการพัฒนาเมืองที่มีความยืดหยุ่นและสามารถรับมือต่อสภาพภูมิอากาศได้

เวทีหารือเชิงนโยบายและการสำรวจวัฒนธรรม ณ กรุงปักกิ่ง

สถานที่แรกที่คณะผู้แทนเข้าเยี่ยมชมคือ หอนิทรรศการการวางผังเมืองปักกิ่ง ซึ่งได้สำรวจแบบจำลอง และการจำลองเสมือนจริงที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของเมืองปักกิ่งในยุคต่างๆ นิทรรศการนี้แสดงให้เห็นหลักการของการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน โดยให้ความสำคัญกับการบูรณาการด้านสภาพภูมิอากาศเข้าไปในการวางผังเมือง ซึ่งเป็นตัวอย่างสำคัญของการออกแบบการพัฒนาเมืองสมัยใหม่ ที่แสดงให้เห็นว่าเมืองต่างๆ สามารถเติบโตได้อย่างสมดุลระหว่างความยั่งยืนทางสิ่งแวดล้อมและการขยายตัวของเมือง

นอกจากนี้ คณะผู้แทนได้เยี่ยมชมกำแพงเมืองจีนที่ด่านมู่เถียนยวี่ ซึ่งถือเป็นตัวอย่างที่โดดเด่นของการวางผังเมืองและการพัฒนาระดับภูมิภาค ทำให้ได้เรียนรู้เกี่ยวกับโครงสร้างพื้นฐานและการเชื่อมต่อที่เน้นสมดุลของการอนุรักษ์และการพัฒนา โดยกำแพงเมืองจีนแสดงสะท้อนให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืนระหว่างการอนุรักษ์วัฒนธรรม การท่องเที่ยว และการพัฒนาอย่างยั่งยืน การเยี่ยมชมที่นี่จึงทำให้ผู้เข้าร่วมได้ตระหนักถึงความสำคัญของการผสานมรดกทางธรรมชาติและวัฒนธรรมเข้ากับกรอบการวางผังเมือง เพื่อบรรลุเป้าหมายความยั่งยืนและความครอบคลุมในระยะยาว

นอกจากนี้ คณะผู้แทนไทยยังได้พบปะกับคณะผู้แทนจากสถาบันสำคัญของจีน 2 หน่วยงาน ได้แก่ กระทรวงนิเวศวิทยาและสิ่งแวดล้อม (Ministry of Ecology and Environment: MEE) ซึ่งเป็นหน่วยงานร่วมดำเนินโครงการหลักของโครงการ Urban-Act ประจำสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยผู้อำนวยการเจียง เจาลี่ และทีมงานได้ร่วมแลกเปลี่ยนหารือเกี่ยวกับนโยบายด้านสภาพภูมิอากาศแห่งชาติของจีน รวมถึงความคืบหน้าในตลาดคาร์บอนและแผนการดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศ รวมทั้งศูนย์ยุทธศาสตร์แห่งชาติเพื่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและความร่วมมือระหว่างประเทศ (National Strategy Center for Climate Change and International Cooperation: NCSC) ซึ่งเป็นหน่วยงานดำเนินโครงการ เพื่อร่วมกันหารือแลกเปลี่ยนเกี่ยวกับกลยุทธ์ความร่วมมือระหว่างประเทศในการบรรเทาและปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ

ก่อนเดินทางจากกรุงปักกิ่งไปมหานครเซี่ยงไฮ้ คณะผู้แทนไทยได้มีโอกาสพบปะกับผู้แทนจากกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสถาบันสำรวจและวางผังที่ดินแห่งประเทศจีน พร้อมศึกษาเครื่องมือและเทคนิคการวางผังเชิงพื้นที่ที่บูรณาการความยืดหยุ่นต่อสภาพภูมิอากาศและการบริหารจัดการเมือง

นวัตกรรมในการฟื้นฟูเมืองและการรับมือกับวิกฤติสภาพภูมิอากาศในมหานครเซียงไฮ้

คณะผู้แทนได้เยี่ยมชมโครงการเมืองฟองน้ำ (Sponge City) ในเขตฉางหนิง ณ เมืองเซี่ยงไฮ้ ซึ่งเป็นตัวอย่างของนวัตกรรมในการจัดการน้ำเพื่อแก้ปัญหาน้ำท่วมและปรับปรุงคุณภาพน้ำในเขตเมือง โดยเน้นกลยุทธ์การฟื้นฟูเมืองด้วยการเปลี่ยนพื้นที่โดยรอบให้กลายเป็นพื้นที่สีเขียวที่เหมาะกับการอยู่อาศัย ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าเมืองสามารถปรับตัวและรับมือกับความท้าทายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรงขึ้นได้

สถาบันการวางแผนและการออกแบบเมืองเซี่ยงไฮ้ ถงจี้ (Shanghai Tongji Urban Planning & Design Institute Ltd) ได้นำเสนอระบบการกักเก็บน้ำจากน้ำฝนไว้ในพื้นที่ใต้ดินเพื่อการใช้ประโยชน์ด้านสุขาภิบาลในครัวเรือน การนำน้ำกลับมาใช้ใหม่ และการบำรุงรักษาสวนสาธารณะชุมชน ซึ่งจะช่วยลดผลกระทบจากปัญหาน้ำท่วมภายในชุมชน โดยใช้หลักการคำนวณปริมาณน้ำฝนต่อพื้นที่การก่อสร้างอาคาร และความเร็วของการระบายน้ำ (Runoff Surface)

หลังจากนั้น คณะฯ ได้ไปสำรวจโครงการถนนปินเจียง (Binjiang Avenue) ซึ่งฟื้นฟูพื้นที่ริมน้ำในเขตหยางผู่ (Yangpu) และซูฮุย (Xuhui) ของเซี่ยงไฮ้ ถนนปินเจียงก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2547 ตั้งอยู่ในเขตการเงินหลู่เจียจุ่ย (Lujiazui) มีพื้นที่สาธารณะริมแม่น้ำยาว 2,500 เมตร ซึ่งเคยเป็นพื้นที่อุตสาหกรรมในอดีต หลังจากนั้นถนนบินเจียงได้ถูกปรับเปลี่ยนให้เป็นพื้นที่สาธารณะที่มีชีวิตชีวา มีทางเดินเท้า พื้นที่สีเขียว โดยที่ยังอนุรักษ์องค์ประกอบทางประวัติศาสตร์ไว้ โครงการนี้ออกแบบโดยเน้นคนเป็นศูนย์กลาง พร้อมให้ความสำคัญกับการเข้าถึงและการมีส่วนร่วมของชุมชน สร้างพื้นที่ที่ส่งเสริมความหลากหลายทางสังคมและความยืดหยุ่น พร้อมทั้งเคารพมรดกทางวัฒนธรรมของพื้นที่

ปิดท้ายด้วยการสนทนาแลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับการขนส่งและการฟื้นฟูโครงสร้างพื้นฐานที่ยั่งยืน ณ มหาวิทยาลัยถงจี้ (Tongji University) คณะผู้แทนไทยได้เรียนรู้จากกรณีศึกษาที่แสดงให้เห็นว่า การปรับใช้แนวคิดใหม่ในการพัฒนาพื้นที่อุตสาหกรรม เช่น การสร้างโซนที่เป็นมิตรกับคนเดินถนนและการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสำหรับปั่นจักรยาน สามารถฟื้นฟูเมืองไปพร้อมกับช่วยลดการปล่อยคาร์บอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ
โครงการ Urban-Act ยังคงมุ่งมั่นที่จะส่งเสริมการแลกเปลี่ยนนี้ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพของผู้กำหนดนโยบายและผู้ปฏิบัติงานในการเดินทางสู่อนาคตเมืองที่ยั่งยืน