วันที่ 23 มิถุนายน พ.ศ. 2569 โครงการเพื่อสภาพภูมิอากาศและอากาศสะอาดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (Southeast Asia Climate and Clean Air Initiative หรือ SEACAI) ซึ่งดำเนินงานโดยองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) และได้รับทุนสนับสนุนจากกระทรวงเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนาแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (BMZ) และองค์กรเพื่อการพัฒนาและส่งเสริมความร่วมมือแห่งสวิตเซอร์แลนด์ (SDC) ได้จัดการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อวางแผนระดับภูมิภาคขึ้น ณ นครหลวงเวียงจันทน์ สปป.ลาว การประชุมฯ จัดขึ้นเต็มวันโดยมีผู้เข้าร่วมกว่า 40 คนจากสำนักเลขาธิการอาเซียน, คณะทำงานทางเทคนิคด้านมลพิษหมอกควันข้ามพรมแดนในอนุภูมิภาคแม่โขง (Technical Working Group TWG Mekong) และหน่วยงานภาครัฐระดับประเทศจากกัมพูชา สปป.ลาว เมียนมา ฟิลิปปินส์ ไทย และเวียดนาม พร้อมด้วยองค์กรระหว่างประเทศและสถาบันวิชาการต่างๆ
ดร.แพทริค บุเคอร์ ที่ปรึกษาทางเทคนิคอาวุโส จาก GIZ ได้นำเสนอโครงสร้างผลผลิต 3 ด้านของโครงการ SEACAI ได้แก่: ด้านที่ 1 การสนับสนุนเชิงนโยบายต่อความร่วมมือด้านสารมลพิษทางภูมิอากาศที่มีอายุสั้น (SLCP) ทั่วทั้งอาเซียน, ด้านที่ 2 การส่งเสริมการลดการปล่อย SLCP ในระดับอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง และด้านที่ 3 โครงการนำร่องสาธิตในระดับประเทศในกัมพูชา สปป.ลาว และไทย เป้าหมายหลักรวมถึงการพัฒนาทางเลือกใหม่ๆ ในการลดการปล่อย SLCP สำหรับอาเซียน การจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้เสมือนจริง (virtual knowledge hub) ตลอดจนการส่งมอบแนวทางแก้ไขปัญหาเชิงนวัตกรรมในแต่ละภาคส่วน และการรณรงค์สร้างความตระหนักรู้ภายในปี พ.ศ. 2571
ปัจจุบัน โครงการฯ ได้จัดประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อวางแผนระดับประเทศในไทย (เมษายน พ.ศ. 2569)กัมพูชา (เมษายน พ.ศ. 2569) และ สปป.ลาว (มิถุนายน พ.ศ. 2569) ตลอดจนจัดประชุมคณะทำงานยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) และเข้าร่วมในเวทีเสวนาเชิงนโยบายระดับภูมิภาค สำหรับประเทศไทย โครงการฯ กำลังสำรวจแนวคิดโครงการนำร่องในภาคเกษตรกรรมและป่าไม้ รวมถึงการผลิตก๊าซชีวภาพแบบการหมักแห้งจากฟางข้าวและการบริหารจัดการควบคุมไฟ ขณะที่ในประเทศกัมพูชาได้กำหนดโครงการนำร่องสาธิตที่ครอบคลุมหัวข้อต่างๆ ตั้งแต่แนวทางการสร้างหมู่บ้านปลอดการเผา ไปจนถึงการปลูกมะม่วงหิมพานต์แบบเกษตรฟื้นฟูและการลดขยะ สำหรับ สปป.ลาว โครงการฯ ได้ลงพื้นที่ปฏิบัติงานในจังหวัดต่างๆ และหารือกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเพื่อนำข้อมูลที่ได้มาจัดทำแผนปฏิบัติการปี พ.ศ. 2569-2571
ภูมิทัศน์นโยบายระดับภูมิภาค
ดร.วงศ์ ศก ได้เน้นย้ำถึงยุทธศาสตร์ฟ้าใส (CLEAR Sky Strategy) และแผนปฏิบัติการเชียงราย (Chiang Rai Plan of Action) ในฐานะแพลตฟอร์มสำหรับความร่วมมือระดับอนุภูมิภาค พร้อมทั้งเรียกร้องให้มีการทบทวนและปรับปรุงข้อมูล เพื่อสะท้อนประเด็นสำคัญที่คาบเกี่ยวกันในปัจจุบัน ซึ่งรวมถึงการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การลดคาร์บอน พื้นที่พรุ และการมีส่วนร่วมของชุมชน
คุณบุญมณี สุลิเดช รองผู้อำนวยการกองควบคุมมลพิษ กรมสิ่งแวดล้อม กระทรวงการเกษตรและสิ่งแวดล้อมแห่ง สปป.ลาว ตั้งข้อสังเกตว่า กรอบการลงทุนระดับประเทศของ สปป.ลาว ใกล้จะมีผลบังคับใช้แล้ว โดยมีหมุดหมายสำคัญคือการควบรวมกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติเข้ากับกระทรวงกสิกรรมและป่าไม้ ทั้งนี้ ได้กำหนดให้การจัดการการเผาในภาคเกษตรและแนวปฏิบัติพื้นที่พรุอย่างยั่งยืนเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องสนับสนุนอย่างเป็นรูปธรรม
นอกจากนี้ ที่ประชุมยังแลกเปลี่ยนบทเรียนสำคัญจากปี พ.ศ. 2568 ได้แก่ การประสานงานอย่างใกล้ชิดระหว่างสำนักเลขาธิการอาเซียนและ GIZ ช่วยส่งเสริมการดำเนินงานของโครงการฯ และการบรรจุโครงการ SEACAI เข้าสู่วาระการประชุมของคณะทำงานอาเซียนด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (ASEAN Working Group on Climate Change: AWGCC) สะท้อนให้เห็นว่ามีความตระหนักเพิ่มขึ้นถึงความเชื่อมโยงระหว่างสภาพภูมิอากาศและมลพิษทางอากาศ อย่างไรก็ตาม ความท้าทายยังคงมีอยู่ รวมถึงความล่าช้าในการรับรองข้อตกลงการดำเนินงาน (Implementation Agreement) อย่างเป็นทางการ และการหยุดชะงักชั่วคราวของความร่วมมือด้านหมอกควันระดับภูมิภาคที่เชื่อมโยงกับสถานการณ์บริเวณชายแดนกัมพูชา-ไทย
หลังจากนั้น ผู้เข้าประชุมได้เข้ากลุ่มเพื่อระดมความคิดในการกำหนดแนวทางดำเนินงานระดับภูมิภาคและอนุภูมิภาค ปรับเทียบตัวชี้วัดของโครงการฯ ร่วมกันพัฒนาขอบเขตงาน และกำหนดหมุดหมายที่บ่งชี้เป้าหมายสำหรับปี พ.ศ. 2569-2571 โดยทั้งหมดเห็นตรงกันว่า ความร่วมมือระดับภูมิภาคที่เข้มแข็ง เช่น การแลกเปลี่ยนระดับภูมิภาคหรือการแบ่งปันประสบการณ์ เป็นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนการลดการปล่อย SLCP ให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น อย่างไรก็ตาม ผู้ร่วมประชุมได้แสดงความกังวลต่อความท้าทายในการบรรลุเป้าหมายภายในกรอบเวลาของโครงการ และเห็นว่าควรนำเครื่องมือหรือแพลตฟอร์มที่มีอยู่เดิม เช่น ศูนย์ข้อมูลหมอกควันอาเซียน (ASEAN Haze Portal) มาต่อยอดเพื่อเสริมความร่วมมือระดับภูมิภาคต่อไป
นอกจากนั้น ยังมีการหารือถึงการประสานงานโครงการ ซึ่งครอบคลุมถึงขั้นตอนการตัดสินใจระหว่างตัวโครงการ, TWG Mekong และคณะกรรมการกำกับดูแลโครงการ (PSC) ที่จะจัดตั้งขึ้นในอนาคต หลังจากนั้น คุณฟิลิป บรูเนต์ หัวหน้าฝ่ายความร่วมมือ ศูนย์ประสานงานระดับภูมิภาคในกรุงเทพฯ องค์กรเพื่อการพัฒนาและความร่วมมือแห่งสมาพันธรัฐสวิส (SDC) ได้กล่าวปิดงาน
การประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อวางแผนระดับภูมิภาคครั้งนี้ถือเป็นหมุดหมายสำคัญสำหรับความร่วมมือของอาเซียนทั่วทั้งภูมิภาค โดยโครงการ SEACAI จะสรุปผลการประชุมภายในเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2569 เพื่อจัดทำแผนงานระดับภูมิภาคและอนุภูมิภาคให้เสร็จสิ้นภายในไตรมาสที่ 3 ของปี พ.ศ. 2569
โครงการ SEACAI ประเทศกัมพูชา ประเทศลาว และประเทศไทย นำเสนอแผนงานของแต่ละประเทศ
