25 สิงหาคม 2569 – โครงการการลดการใช้ การออกแบบที่ยั่งยืน และการรีไซเคลบรรจุภัณฑ์พลาสติกเพื่อป้องกันขยะในทะเล (MA-RE-DESIGN) ได้ปิดฉากลงอย่างเป็นทางการด้วยการประชุมคณะทำงานดำเนินโครงการ ณ กรมควบคุมมลพิษ (คพ.) โดยมี ดร.สุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ เป็นประธานการประชุม และมีผู้แทนจากองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) องค์การกองทุนสัตว์ป่าโลกสากล ประเทศไทย (WWF Thailand) โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) หน่วยงานประสานความร่วมมือทางทะเลในภูมิภาคเอเชียตะวันออก (COBSEA) ผู้แทนสำนักงานจังหวัดและสำนักงานเขตภายใต้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และกระทรวงมหาดไทย ตลอดจนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจากเทศบาลตำบลเกาะเต่า และเทศบาลนครตรัง เข้าร่วมเพื่อร่วมทบทวนความสำเร็จที่ผ่านมา รวมถึงหารือทิศทางการดำเนินงานเพื่อสานต่อผลลัพธ์ของโครงการในอนาคต
ผลลัพธ์ของโครงการสะท้อนความสำเร็จอย่างชัดเจน โดยโครงการMA-RE-DESIGN ได้ทำงานตั้งแต่ต้นน้ำด้วยการนำเสนอการปรับเปลี่ยนการออกแบบบรรจุภัณฑ์ ไปจนถึงปลายน้ำ ซึ่งพิสูจน์ให้เห็นว่าการลดขยะสามารถเกิดขึ้นได้จริงในพื้นที่อยู่อาศัยและแหล่งท่องเที่ยว การประชุมในครั้งนี้ ยังได้รับเกียรติจากเครือข่ายพันธมิตรและชุมชน เช่น กรมความร่วมมือระหว่างประเทศ (TICA), กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น (DLA), วิสาหกิจชุมชนขยะมีค่าเกาะเต่า และสมาคมธุรกิจการท่องเที่ยวเกาะเต่า
ออกแบบชีวิตใหม่ให้พลาสติก
หนึ่งในความสำเร็จด้านการพัฒนานโยบายที่โดดเด่นคือ การขับเคลื่อนการออกแบบบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (Eco-design) บนแนวคิดที่ว่าการรีไซเคิลเพียงอย่างเดียวไม่สามารถแก้ปัญหาบรรจุภัณฑ์ที่ถูกออกแบบมาเพื่อใช้แล้วทิ้งได้ โครงการจึงร่วมมือกับผู้ประกอบการ SMEs และศูนย์ความความเป็นเลิศด้านเทคโนโลยีปิโตรเคมีและวัสดุ (PETROMAT) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในการนำหลักการออกแบบเพื่อการรีไซเคิล (Design for Recyclability: D4R) มาประยุกต์ใช้ พร้อมทั้งจัดกิจกรรมประกวดนวัตกรรมการออกแบบที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยใช้ชื่องานว่า “Eco-Design Sparking Innovation Award” พร้อมจัดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับผู้เชี่ยวชาญจากประเทศเยอรมนี
นอกจากนี้ โครงการยังได้ขับเคลื่อนหลักการความรับผิดชอบที่เพิ่มขึ้นของผู้ผลิต (Extended Producer Responsibility: EPR) ซึ่งกำหนดให้ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบตลอดวงจรชีวิตของผลิตภัณฑ์ผ่านค่าธรรมเนียม EPR การเสริมสร้างทักษะ EPR ของบุคลากรที่เกี่ยวข้อง โดยผู้เชี่ยวชาญจากสถาบันวิจัยสิ่งแวดล้อมเพื่อความยั่งยืน (SERI) พร้อมจัดทำข้อเสนอแนะสำหรับการจัดตั้งองค์กรรับผิดชอบจัดการบรรจุภัณฑ์ (Producer Responsibility Organisation: PRO) และแนวทางการคำนวณค่าธรรมเนียม โดยได้รับความร่วมมือจากองค์กรไซคลอส (Cyclos) สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี
ฉากจบของขยะทะเลที่ ตรัง และ เกาะเต่า
โครงการ MA-RE-DESIGN ได้สาธิตการนำนโยบายไปปฏิบัติจริงในพื้นที่นำร่อง 2 แห่ง ซึ่งอยู่ใกล้กับพื้นที่คุ้มครองทางทะเล ได้แก่ เทศบาลนครตรัง และเทศบาลตำบลเกาะเต่า ซึ่งเป็นถิ่นอาศัยของแนวปะการัง หญ้าทะเล พะยูน เต่าทะเล และโลมา
โดยโครงการฯ ภายใต้การดำเนินงานของ WWF Thailand ได้ทำงานร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) ผู้ประกอบการธุรกิจด้านการท่องเที่ยว วิสาหกิจชุมชน และชุมชนท้องถิ่น เพื่อส่งเสริมการจัดการขยะอย่างเป็นระบบและสนับสนุนการนำนโยบายไปปฏิบัติในพื้นที่ พร้อมทั้งวางรากฐานให้พื้นที่นำร่องนำผลลัพธ์และแนวทางที่พัฒนาขึ้นไปดำเนินการต่อและขยายผลได้อย่างยั่งยืนหลังโครงการสิ้นสุด
เทศบาลนครตรัง
รณรงค์โครงการ “ตรังเมืองปราศจากพลาสติก” ติดตั้งถังคัดแยกขยะกว่า 150 จุด และจุดรวบรวมขยะอันตราย 10 จุด ซึ่งเชื่อมโยงกับระบบสะสมแต้มแลกรางวัล เกาะเต่า ประกาศเขตปลอดพลาสติกแบบใช้ครั้งเดียวทิ้งบริเวณชายหาดและจุดดำน้ำ พร้อมติดตั้งถังแยกขยะเพิ่มกว่า 100 จุด และจุดเติมน้ำดื่ม 6 จุด ด้วยความร่วมมือจากภาคการท่องเที่ยวภายใต้ข้อตกลงพลาสติก สมาร์ท ซิตี้ส์ (Plastic Smart Cities) ของ WWF Thailand
ทั้งสองพื้นที่สามารถลดและเบี่ยงทิศทางขยะพลาสติกไม่ให้ไหลลงสู่ทะเลได้รวมกันกว่า 214 ตัน
การขยายผลระดับภูมิภาค
หน่วยงานประสานความร่วมมือทางทะเลในภูมิภาคเอเชียตะวันออกโดยโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP COBSEA) ได้นำกรณีศึกษาและเครื่องมือจากตรังและเกาะเต่าไปแบ่งปันอย่างในระดับภูมิภาคให้กับ 9 ประเทศสมาชิก COBSEA ผ่านศูนย์ข้อมูลระดับภูมิภาคทะเลเอเชียตะวันออก (East Asian Seas Regional Node) และเวทีการประชุมประจำปี Sea of Solutions เพื่อสนับสนุนการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้และการนำแนวทางที่ประสบความสำเร็จไปประยุกต์ใช้ในประเทศสมาชิกอื่น ๆ
หมุดหมายแห่งความยั่งยืน
การสิ้นสุดโครงการไม่ได้หมายถึงการยุติการทำงาน สิ่งที่จะดำเนินต่อไปภายใต้การนำของ คพ. คือการขับเคลื่อนเชิงนโยบาย เพื่อนำไปสู่การสนับสนุนแผนปฏิบัติการด้านการจัดการขยะพลาสติกของประเทศไทย ดร.สุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ ได้เน้นย้ำการสนับสนุนเรื่องนี้อย่างจริงจัง โดยได้เผยถึงแผนระยะยาวของกรมฯ ในการสานต่อร่างพระราชบัญญัติการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. …. และร่างพระราชบัญญัติการจัดการบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืน พ.ศ. ….. และเน้นย้ำความร่วมมือระหว่างรัฐบาลไทยและเยอรมนี ในการแลกเปลี่ยนความรู้เกี่ยวกับการออกแบบบรรจุภัณฑ์อย่างยั่งยืนและระบบ EPR
