เมื่อวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2569 จังหวัดลำปาง ร่วมกับองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) โดยโครงการนวัตกรรมภูมิภาคเพื่อการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่เป็นธรรม (IKI JET) จัดงานแถลงผลการศึกษาสำคัญ 2 ฉบับ ได้แก่ “การจัดทำแผนการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานและเศรษฐกิจของจังหวัดลำปางอย่างเป็นธรรม” และ “การปิดเหมือง ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และการฟื้นฟูพื้นที่ในประเทศโคลอมเบีย ประเทศมองโกเลีย และประเทศไทย (กรณีศึกษาเหมืองแม่เมาะ จ.ลำปาง)” ณ โรงแรมทรีทารา จ.ลำปาง โดยมีผู้แทนจากภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และองค์กรระหว่างประเทศ เข้าร่วมงานเพื่อกำหนดทิศทางการพัฒนาของจังหวัดในระยะยาว
จังหวัดลำปางเดินหน้าสู่การเป็นต้นแบบของประเทศไทยในการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม (Just Energy Transition: JET) ผ่านความร่วมมือเชิงบูรณาการระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรระหว่างประเทศ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ เพื่อร่วมกันกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์ในการฟื้นฟูพื้นที่เหมืองถ่านหินและขับเคลื่อนระบบนิเวศพลังงานสะอาด
ความร่วมมือครั้งนี้ถือเป็นกลไกสำคัญในการวางรากฐานที่จะเปลี่ยนผ่านจากอุตสาหกรรมถ่านหินอย่างเป็นระบบ โดยมุ่งเน้นความครอบคลุมในทุกมิติ ทั้งการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ที่จับต้องได้ และการฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน เพื่อให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีภาคส่วนใดถูกทิ้งไว้ข้างหลังในการก้าวสู่สังคมคาร์บอนต่ำ
ในการกล่าวเปิดงาน คุณกฤษณะ พินิจ รองผู้ว่าราชการจังหวัดลำปาง ได้พูดถึงความสำคัญของความร่วมมือแบบบูรณาการในการกำหนดอนาคตของลำปาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่จังหวัดกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างอันเนื่องมาจากการลดการใช้ถ่านหินและการเปลี่ยนแปลงเศรษฐกิจในระดับภูมิภาค
คุณซาช่า อ้อปโปว่า ผู้อำนวยการโครงการ Clean, Affordable and Secure Energy for Southeast Asia (CASE) GIZ ประจำประเทศไทย ได้กล่าวเปิดงานโดยเน้นย้ำถึงหัวใจสำคัญของการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมว่า กระบวนการดังกล่าวจำเป็นต้องมี “ประชาชนเป็นศูนย์กลาง” ควบคู่ไปกับการขับเคลื่อนเพื่อสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ นอกจากนี้ ยังได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์จากประเทศเยอรมนี ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการวางแผนเชิงรุกระยะยาวและการสร้างกลไกความร่วมมือระหว่างผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจากหลากภาคส่วน คือปัจจัยชี้ขาดที่จะนำไปสู่ความสำเร็จอย่างยั่งยืนในกระบวนการเปลี่ยนผ่านนี้
ในการนำเสนอผลการศึกษา คุณสุชาติ คล้ายแก้ว หัวหน้าโครงการ IKI JET, GIZ ประจำประเทศไทย ได้ระบุถึงความท้าทายเชิงโครงสร้างที่มีนัยสำคัญของจังหวัดลำปาง โดยเฉพาะอย่างยิ่งการขาดแผนปฏิบัติการที่ชัดเจนในการยุติการใช้ถ่านหิน (Coal Phase-out) ข้อจำกัดด้านการวางแผนเยียวยาแรงงานในระดับท้องถิ่นที่ยังขาดความครอบคลุม กลไกการกำกับดูแลที่ยังไม่มีเอกภาพ ตลอดจนความสอดคล้องในการบูรณาการระหว่างการฟื้นฟูระบบนิเวศและการกำหนดยุทธศาสตร์เพื่อสร้างความหลากหลายทางเศรษฐกิจ
คุณสุชาติได้กล่าวเสริมว่า การปรับทิศทางการพัฒนาเชิงพื้นที่ให้สอดรับกับหลักการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมคือกุญแจสำคัญสู่การสร้างโอกาสใหม่ในอนาคต โดยระบุว่า “การเปลี่ยนผ่านสู่ฐานพลังงานสะอาด การบ่มเพาะอุตสาหกรรมแห่งอนาคต และการวางระบบสวัสดิการทางสังคมที่เป็นรูปธรรมแก่แรงงานและชุมชนในพื้นที่ จะช่วยขับเคลื่อนจังหวัดลำปางให้มีศักยภาพที่จะก้าวขึ้นเป็นพื้นที่ต้นแบบเชิงประจักษ์แห่งแรกของประเทศไทย เพื่อร่วมขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรมที่ครบวงจรและยั่งยืน”
โครงการ IKI JET เดินหน้ารับฟังความคิดเห็นอย่างต่อเนื่องตลอดช่วงปี พ.ศ. 2566–2568 ตั้งแต่การวิเคราะห์ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย เวทีสาธารณะระดับจังหวัด ไปจนถึงการลงพื้นที่ 5 ตำบล และการประชุมเชิงนโยบายกว่า 25 ครั้ง ครอบคลุมผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมากกว่า 1,000 คน ข้อมูลทั้งหมดถูกสังเคราะห์จากแบบสำรวจปลายเปิด 808 ตัวอย่าง
ก่อนพัฒนาเป็น “5 เสาหลัก” ของการเปลี่ยนผ่านที่สะท้อนความต้องการของพื้นที่ ได้แก่
- ขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด
- เร่งการพัฒนาอุตสาหกรรมสีเขียว
- สร้างระบบนิเวศทางเศรษฐกิจที่ขับเคลื่อนด้วยนวัตกรรม
- พัฒนาทุนมนุษย์สำหรับเศรษฐกิจสีเขียว
- เสริมสร้างธรรมาภิบาลและความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม
ในขณะเดียวกัน ผลการศึกษาว่าด้วยการปิดเหมืองและการฟื้นฟูพื้นที่ได้วิเคราะห์ช่องว่าง (Gap Analysis) ในเชิงนโยบายและกรอบกฎหมายของประเทศไทย เมื่อเปรียบเทียบกับมาตรฐานแนวปฏิบัติที่ดีในระดับสากล โดยมุ่งสนับสนุนการพัฒนาระบบการวางแผนปิดเหมืองที่มีความโปร่งใสและมีประสิทธิภาพสูงสุด โดยเฉพาะในบริบทของโครงการขนาดใหญ่อย่างเหมืองแม่เมาะ
นอกจากนี้ งานวิจัยดังกล่าวยังนำเสนอแนวทางการวิเคราะห์กลไกทางการเงินเพื่อดึงดูดการลงทุนสู่การเปลี่ยนผ่านของจังหวัดลำปาง ครอบคลุมถึงการออกแบบนวัตกรรมทางการเงิน (Innovative Financial Instruments) และเครื่องมือเชิงนโยบายเพื่อเสริมสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้ลงทุนในภาคธุรกิจที่เป็นเป้าหมาย โดยมีข้อเสนอสำคัญคือการจัดตั้งนิติบุคคลเฉพาะกิจเพื่อทำหน้าที่เป็น “ตัวกลางเชิงยุทธศาสตร์” (Strategic Intermediary) ในการเชื่อมโยงผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่เข้ากับโอกาสทางธุรกิจและการลงทุนใหม่ ๆ พร้อมขับเคลื่อนการพัฒนาเศรษฐกิจในระยะยาว
โครงการริเริ่มนี้สะท้อนถึงความร่วมมืออย่างแน่นแฟ้นของภาคีพันธมิตร ได้แก่ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) อุทยานวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หอการค้าจังหวัดลำปาง สภาอุตสาหกรรมจังหวัดลำปาง และคณะกรรมาธิการเศรษฐกิจและสังคมแห่งสหประชาชาติสำหรับเอเชียและแปซิฟิก (ESCAP) ซึ่งทุกภาคส่วนต่างยืนยันความมุ่งมั่นในการสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านของจังหวัดลำปางสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำที่ครอบคลุม มีการประสานงานอย่างเป็นเอกภาพ และสร้างประโยชน์ที่เป็นรูปธรรมต่อทุกภาคส่วนในสังคม
สุชาติ คล้ายแก้ว
หัวหน้าโครงการ IKI JET ประเทศไทย
อีเมล: suchart.klaikaew@giz.de
