เมื่อวันที่ 31 ตุลาคม พ.ศ. 2568 องค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย ผ่านโครงการระดับนานาชาติ Partnerships for Accelerated Global Energy Transition (PACT) ร่วมกับสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) กระทรวงพลังงาน จัดงานเผยแพร่ผลการดําเนินงานโครงการเครือข่ายชุมชนนักปฏิบัติ (Community of Practice: CoP) ด้านการจัดการข้อมูลเพื่อการทำแบบจำลองพลังงาน (Data Acquisition for Energy Modelling) ณ โรงแรมเดอะ สุโกศล กรุงเทพฯ พร้อมเปิดเวทีให้หน่วยงานภาครัฐ ภาควิชาการ และพันธมิตรระหว่างประเทศ ได้แลกเปลี่ยนมุมมองและแนวทางในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศไทยโดยการใช้ฐานข้อมูล
ในการเปิดงาน คุณฤกษ์ฤทธิ์ เคนหาราช ผู้อำนวยการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ศท.) สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ได้ยืนยันพันธกิจความเป็นกลางทางคาร์บอนภายในปี พ.ศ. 2593 และ การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี พ.ศ. 2608 ของประเทศไทย พร้อมกล่าวว่า “ข้อมูลพลังงานที่ถูกต้อง หลากหลาย จะส่งเสริมการวางแผนพลังงานให้มีประสิทธิภาพ และไม่มีหน่วยงานใดสามารถดำเนินการได้เพียงลำพัง” เขาได้กล่าวถึงความท้าทายของการบริหารจัดการข้อมูลพลังงานที่กระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน และเสนอแนวคิดในการจัดตั้งศูนย์ข้อมูลกลาง เพื่อให้หน่วยงานต่าง ๆ ประสานงานอย่างมีประสิทธิภาพ ดร.โดมินิกา คาลิโนวสกา ผู้อำนวยการโครงการด้านการขนส่ง ในนาม GIZ กล่าวถึงความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่าง GIZ, สนพ. และพันธมิตรภาครัฐของไทยพร้อมเน้นว่าการสร้างแบบจำลองพลังงาน (Energy Modelling) เป็นเครื่องมือสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศ ทั้งนี้ เครือข่ายชุมชนนักปฏิบัติ (CoP) ถือเป็นเวทีสำคัญที่ช่วยเสริมความร่วมมือ การเข้าถึงข้อมูล และการพัฒนาศักยภาพการสร้างแบบจำลองพลังงานในบริบทของไทย
การกล่าวเปิดงานโดย คุณฤกษ์ฤทธิ์ เคนหาราช ผู้อำนวยการศูนย์เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร (ศท.) สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (ซ้าย) และ ดร.โดมินิก้า คาลิโนวสกา ผู้อำนวยการโครงการด้านการขนส่ง GIZ ประเทศไทย (ขวา) เพื่อยืนยันความมุ่งมั่นต่อการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศไทย
ก่อนเข้าสู่ช่วงการบรรยายเชิงเทคนิค คุณชาติชนิส เกษมวงศ์ ผู้จัดการโครงการ PACT ประจำประเทศไทย ได้กล่าวถึงวัตถุประสงค์และความก้าวหน้าของ CoP ซึ่งเป็นเวทีความร่วมมือระหว่างหน่วยงานเจ้าของข้อมูล ผู้กำหนดนโยบาย และนักสร้างแบบจำลองพลังงาน เพื่อเสริมสร้างกลไกการได้ข้อมูลที่มีคุณภาพ ปิดช่องว่างด้านธรรมาภิบาล และส่งเสริมการบูรณาการเทคโนโลยีดิจิทัล เพื่อสนับสนุนเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ของประเทศไทยในระยะยาว
(ซ้าย) ถ่ายภาพร่วมกันระหว่าง สนพ., GIZ และ ERI และ (ขวา) คุณชาติชนิส เกษมวงศ์ ผู้จัดการโครงการ PACT ประเทศไทย นำเสนอความก้าวหน้าของโครงการ PACT และ CoP
ในช่วงกิจกรรมเชิงโต้ตอบ ผู้เข้าร่วมได้ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและระบุประเด็นความท้าทายและลำดับความสำคัญของการจัดการข้อมูลพลังงานของประเทศไทย การอภิปรายได้สะท้อนถึงปัญหาหลัก เช่น ข้อจำกัดในการแบ่งปันข้อมูลระหว่างหน่วยงาน รูปแบบข้อมูลไม่สอดคล้องกัน และข้อกังวลด้านความเป็นส่วนตัวของข้อมูล ผู้เข้าร่วมเห็นพ้องว่ามีความจำเป็นในการเสริมสร้างกลไกธรรมาภิบาล และความร่วมมือที่เข้มแข็งระหว่างหน่วยงาน การพัฒนามาตรฐานข้อมูลร่วม และการยกระดับทักษะด้านดิจิทัลของบุคลากร พร้อมตอกย้ำว่า การประสานงาน มาตรฐานข้อมูล และการบูรณาการด้านดิจิทัล เป็นหัวใจสำคัญของการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศไทยบนพื้นฐานข้อมูลที่มั่นคง
คุณซาเกีย อดัม ผู้จัดการฝ่ายสถิติด้านขีดความสามารถข้อมูลพลังงานแห่งชาติ จากสำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA)ได้เน้นย้ำว่า ข้อมูลพลังงานที่ถูกต้องและละเอียดครบถ้วน เป็นปัจจัยสำคัญในการสร้างแบบจำลองพลังงานและการกำหนดนโยบายอย่างมีประสิทธิภาพ และแนะนำแผนที่นำทางข้อมูลด้านพลังงาน (Energy Data Roadmap) ซึ่งประกอบด้วย 4 ขั้นตอน ได้แก่ การประเมิน การออกแบบการดำเนินการ และการติดตามผล เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาระบบข้อมูลพลังงานที่มีความเชื่อมโยงและยั่งยืน ข้อมูลพลังงานที่มีคุณภาพสูงจะช่วยให้การวางแผนระยะยาวที่มีความแม่นยำมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ความร่วมมือระหว่างหน่วยงานและการพัฒนาศักยภาพบุคลากรยังเป็นกุญแจสำคัญในการเสริมสร้างระบบข้อมูลพลังงานระดับประเทศให้แข็งแกร่ง
5. คุณซาเกีย อดัม จาก IEA นำเสนอแนวคิดและมุมมองระดับโลกเกี่ยวกับการพัฒนาระบบข้อมูลพลังงาน
คุณอเลสเซีย เดอ วิตา ที่ปรึกษาด้านการวางแผนพลังงานระยะยาวและการบูรณาการพลังงานหมุนเวียนเข้าสู่ระบบไฟฟ้า จาก GET.transform ได้แบ่งปันบทเรียนจากประสบการณ์ของยุโรปในการพัฒนาระบบข้อมูลพลังงาน โดยเน้นว่า ระบบข้อมูลแบบบูรณาการและเปิดเผย ช่วยเสริมความโปร่งใส การประสานงาน และความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ เช่น พลังงาน อุตสาหกรรม และการขนส่ง ทั้งนี้ เครื่องมืออย่าง ฐานข้อมูลระบบพลังงานของยุโรป (IDEES) ช่วยให้การสร้างแบบจำลองพลังงานมีความสม่ำเสมอและน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น ในช่วงการอภิปราย คุณอเลสเซีย กล่าวเสริมว่าแม้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะมีบทบาทมากขึ้นในการจัดการข้อมูลพลังงาน แต่ผู้เชี่ยวชาญยังมีบทบาทอย่างมากในการตัดสินใจและการตีความข้อมูลให้ได้คุณภาพ
คุณอเลสเซีย เดอ วิตา จาก GET.transform ถ่ายทอดบทเรียนจากประสบการณ์ของยุโรปในการพัฒนาระบบข้อมูลพลังงานแบบบูรณาการ
ดร.วีริน วังจิรานิรันดร์ จาก สถาบันวิจัยพลังงาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ได้นำเสนอภูมิทัศน์ข้อมูลพลังงานของไทยซึ่งกระจายอยู่ในหลายหน่วยงาน พร้อมเสนอแนวคิด “เก็บข้อมูล เชื่อมโยง พัฒนา” (Build–Connect–Transform) เพื่อยกระดับการประสานงาน การกำหนดมาตรฐาน และการพัฒนาระบบดิจิทัล โดยเริ่มจากการสร้างฐานข้อมูลต้นแบบและโครงสร้างธรรมาภิบาลข้อมูล การเชื่อมโยงชุดข้อมูลระหว่างหน่วยงาน และการพัฒนาแพลตฟอร์มดิจิทัล ที่ใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ เช่น ปัญญาประดิษฐ์ (AI) และ แบบจำลองเสมือน (Digital Twin) เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์และการกำหนดนโยบายด้วยฐานข้อมูล
ในช่วงอภิปราย ผู้เข้าร่วมได้ตั้งคำถามและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับความโปร่งใสของข้อมูล การคุ้มครองความเป็นส่วนตัว และการมีส่วนร่วมของผู้ใช้ข้อมูล โดยเน้นความจำเป็นของกรอบธรรมาภิบาลที่ชัดเจนและแรงจูงใจในการแบ่งปันข้อมูล ดร.วีริน ได้กล่าวว่า แม้การสร้างแบบจำลองพลังงานจะมีความไม่แน่นอนในหลายด้าน เช่น ต้นทุนเทคโนโลยีและการนำไปใช้จริง แต่ความท้าทายที่สำคัญกว่าคือ การนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์เชิงนโยบายและการเข้าถึงข้อมูลอย่างทั่วถึง พร้อมย้ำว่าข้อมูลและนโยบายต้องพัฒนาไปพร้อมกัน โดยชี้แจงว่าแนวคิด แบบจำลองเสมือนจริง มีจุดประสงค์เพื่อสนับสนุนการออกแบบนโยบายที่อิงหลักฐานและสามารถปฏิบัติได้จริง ทั้งนี้ยังเน้นย้ำว่า ประเทศไทยพร้อมก้าวจากการเก็บข้อมูลไปสู่การเชื่อมโยงข้อมูล และพัฒนาไปสู่ระบบนิเวศดิจิทัลด้านพลังงานอย่างเต็มรูปแบบ
ในช่วงปิดการประชุม คุณชาติชนิส ได้เน้นย้ำว่า ข้อมูลที่เชื่อถือได้และความร่วมมือที่เข้มแข็งเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนการเปลี่ยนผ่านพลังงานของประเทศไทยและการกำหนดนโยบายที่อิงหลักฐานเชิงประจักษ์ พร้อมทั้งกล่าวว่ารายงานข้อเสนอแนะด้านการจัดการข้อมูลเพื่อการทำแบบจำลองพลังงานภายใต้โครงการเครือข่ายชุมชนนักปฏิบัติ (CoP on Data Acquisition for Thai Energy Modelling) จะเผยแพร่ภายในสิ้นปี พ.ศ. 2568
