เมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 โครงการการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความหลากหลายทางชีวภาพทางทะเลและชายฝั่ง (Climate, Coastal, and Marine Biodiversity: CCMB) ภายใต้การดำเนินงานขององค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของเยอรมัน (GIZ) ประจำประเทศไทย ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (สคทช.) กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม และมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ในฐานะทีมที่ปรึกษาโครงการ ได้จัดการประชุมสรุปผลการศึกษา “การประเมินและพัฒนาแนวทางการจัดการที่ดินเพื่อเพิ่มศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนในพื้นที่คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ (คทช.) ระยะแรก หรือ ONLB Phase I” ณ สคทช. เพื่อประเมินศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนควบคู่กับการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพ พร้อมทั้งพัฒนาแนวทางการจัดการที่ดินและการจัดการดินให้สอดคล้องกับบริบทของแต่ละพื้นที่ เช่น การทำเกษตรแบบผสมผสาน การเกษตรเชิงนิเวศ และการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างยั่งยืน เพื่อสร้างผลประโยชน์ร่วมทั้งด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และเศรษฐกิจ ซึ่งจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่ คทช. ในระยะยาว
ในการประชุม ทีมที่ปรึกษาได้นำเสนอผลการศึกษาทั้งการกักเก็บคาร์บอนเหนือดินและใต้ดิน การประเมินปริมาณคาร์บอนในดิน ความสมบูรณ์ของระบบนิเวศ ตลอดจนการวิเคราะห์รูปแบบการใช้ประโยชน์ที่ดินที่เอื้อต่อการเพิ่มการสะสมคาร์บอนในระยะยาว ควบคู่กับการเปิดรับความคิดเห็นจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน ทั้งภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม อาทิ สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม สำนักงานการปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง กรมป่าไม้ กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช กรมพัฒนาที่ดิน กรมวิชาการเกษตร กรมส่งเสริมการเกษตร และธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร การมีส่วนร่วมของหน่วยงานด้านนโยบาย ที่ดิน การเกษตร และการเงิน ช่วยให้ข้อเสนอแนะมีความรอบด้านและสามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้จริงในพื้นที่
สาระสำคัญของการศึกษาครอบคลุมการประยุกต์ใช้เครื่องมือวิเคราะห์เชิงพื้นที่และแบบจำลองสถานการณ์ เพื่อประเมินผลลัพธ์การจัดการที่ดินในอนาคต ไม่ว่าจะเป็นผลต่อปริมาณคาร์บอนสะสม ความอุดมสมบูรณ์ของดิน ความหลากหลายของชนิดพืช รายได้ครัวเรือน และความสามารถในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ นอกจากนี้ ยังมีการพัฒนาตัวชี้วัด “ผลประโยชน์ร่วม” ที่เกษตรกรและชุมชนให้ความสำคัญ เช่น ความมั่นคงทางอาหาร ต้นทุนการผลิตที่ลดลง คุณภาพดินและน้ำที่ดีขึ้น รวมถึงโอกาสในการเข้าถึงตลาดสินค้าเกษตรสีเขียวและตลาดคาร์บอนเครดิตในอนาคต
ผลลัพธ์จาก ONLB Phase I จึงไม่เพียงช่วยเสนอแนวทางเพิ่มศักยภาพการกักเก็บคาร์บอนและเสริมสร้างความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่ คทช. เท่านั้น แต่ยังวางรากฐานด้านข้อมูล เครื่องมือวิเคราะห์ และข้อเสนอเชิงนโยบายสำหรับการวางแผนบริหารจัดการที่ดินในระยะยาว โดยมีการจัดทำ “แบบจำลองและแผนที่นำทางการเพิ่มศักยภาพแหล่งกักเก็บคาร์บอน (Carbon Sink Potential Roadmap)” ระดับพื้นที่ ซึ่งสามารถใช้เป็นกรอบอ้างอิงในการฟื้นฟูที่ดินเสื่อมโทรม การส่งเสริมเกษตรกรรมยั่งยืน และการจัดสรรการใช้ที่ดินอย่างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และการพัฒนาเศรษฐกิจ
กิจกรรม ONLB Phase I ภายใต้โครงการ CCMB ยังได้รับการสนับสนุนเพิ่มเติมจากโครงการ Support Project for Implementation Instruments of the Global Biodiversity Framework and the Paris Agreement (BioClime) เพื่อขยายผลสู่กิจกรรมระยะถัดไปนั่นคือ “การบูรณาการเป้าหมายด้านความหลากหลายทางชีวภาพและภูมิอากาศเข้าสู่การดำเนินงานในระดับพื้นที่ด้านการจัดการดิน-ที่ดิน (Mainstreaming Biodiversity and Climate into Sustainable Land and Soil Management (ONLB Phase II)” ซึ่งมีกำหนดดำเนินงานระหว่างเดือนมีนาคม พ.ศ. 2569 ถึงกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2570
การดำเนินงานในระยะนี้มุ่งบูรณาการประเด็นความหลากหลายทางชีวภาพ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และแนวคิดการแก้ปัญหาโดยอาศัยธรรมชาติเป็นฐาน (Nature base Solution: NbS) เข้าสู่กระบวนการกำหนดนโยบาย การวางแผนการใช้ที่ดิน และการจัดการทรัพยากรดินอย่างเป็นระบบ ทั้งในระดับประเทศและระดับพื้นที่ พร้อมทั้งต่อยอดสู่การทดลองดำเนินงานในพื้นที่จริง การพัฒนากลไกติดตามและประเมินผล และการเสริมสร้างศักยภาพของหน่วยงานท้องถิ่นและชุมชนให้สามารถประยุกต์ใช้เครื่องมือด้านการจัดการที่ดินและดินได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ
นอกจากนี้ โครงการยังให้ความสำคัญกับการสร้างแรงจูงใจผ่านตลาดสินค้าเกษตรสีเขียวและโอกาสในตลาดคาร์บอนเครดิต เพื่อเพิ่มรายได้ให้เกษตรกรและเสริมสร้างความมั่นคงทางอาหารในระดับครัวเรือน ควบคู่กับการพัฒนาฐานข้อมูลเชิงพื้นที่และระบบสนับสนุนการตัดสินใจ เพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถวางแผนการใช้ที่ดินได้อย่างแม่นยำ โปร่งใส และเกิดประสิทธิผลอย่างยั่งยืนต่อไป
ดร. อังคณา เฉลิมพงศ์
ผู้อำนวยการโครงการ
อีเมล: angkana.chalermpong@giz.de
